شرحی برشورای حقوق بشر سازمان ملل متحد

شرحی برشورای حقوق بشر سازمان ملل متحد 

مهرانگیز کار

شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد بزودی در بیست و نهمین نشست خود، به کارنامه حقوق بشری ایران نگاه می کند و امید این است که برای آخرین بار، ماموریت احمد شهید در مقام گزارشگر و ناظر ویژه بر حقوق بشر در ایران را تا یک سال دیگر تمدید کند. این تمدید برای فعالان حقوق بشر، داخل و خارج ایران، واجد اهمیت است و دستکم به آنها اعتماد به نفس می بخشد و اطمینان می دهد که جامعه جهانی، پس از توافق هسته ای با غرب، وضعیت حقوق بشر در ایران را کاملا از دستور کار خارج نکرده است.

به نظر می رسد با توجه به اهمبت تصمیم این شورا که در آینده  نزدیک اتخاذ می شود، سودمند است اگر مروری داشته باشیم به اختصار بر ساختار و مکانیسم های نظارتی و اجرائی آن.

چگونه و چرا تاسیس شد

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 2006 میلادی، با هدف ایجاد نهادی به جای "کمیسیون حقوق بشر"، قطعنامه ای را تصویب کرد که به موجب آن، شورای حقوق بشر جایگزین کمیسیون حقوق بشر شد. این قطعنامه با 170 رای مثبت، 4 رای منفی (ایالات متحده امریکا، اسرائیل، جزائر مارشال و پائولو) و سه رای ممتنع (ایران، بلاروس و ونزوئلا) به تصویب رسید.

علت وجودی آن را باید در تردیدهائی جست و جو کرد که مدیران سازمان ملل متحد نسبت به عملکرد "کمیسیون حقوق بشر" پیدا کرده بودند. کوفی عنان دبیر کل وقت سازمان ملل متحد در این باره گفته است:

"این تنها نخستین گام در فرایند تحول است...امتحان واقعی اعتبار شورا زمان استفاده کشورهای عضو از آن است." همچنین دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، عقیده داشت که کمسیون حقوق بشر بیشتر سیاسی کار شده، راه خود را گم کرده و تبدیل به مجموعه ای شده که ناقضان حقوق بشر در آن عضویت دارند و می توانند از طریق سرپوش نهادن روی رفتار ضد حقوق بشری یکدیگر، تصمیمات حقوق بشری را به تصمیمات سیاسی تبدیل کنند. به نظر وی کمیسیون حقوق بشر برای پاسخگویی به نیازهای جهانی، کوچک است و نمی تواند احترام به حقوق بشر در سراسر جهان را آن گونه که لازم است، ارتقاء دهد. به عبارت دیگر هنگامی که دبیرکل وقت، ضرورت "اصلاحات وسیع" در ساختار سازمان ملل متحد را از جمله اولویت ها در دستور کار قرار داد، تاسیس یک جایگزین برای کمیسیون حقوق بشر با ویژگی های نزدیک به توسعه  حقوق بشر، فوریت پیدا کرد.

 کلماتی مانند توسعه، امنیت، صلح و حقوق بشر در قطعنامه مجمع ملل که تشکیل شورای حقوق بشررا نوید می داد، وارد شد، با این تاکید که نهادهای نظام بین الملل باید بر محور این مفاهیم و در ارتباط با یکدیگر، تقویت کننده مفاهیم باشند.

ساختار شورای حقوق بشر

اعضای این شورا که "رکن فرعی مجمع عمومی" سازمان ملل شناخته شده است، به طور مستقیم با رای اکثریت مجمع عمومی انتخاب می شوند. ایران از جمله کشورهائی است که علاقمند بود شورا رکن فرعی مجمع عمومی محسوب گردد. برخی کشورهای آفریقائی، مصر، بنگلادش، عربستان سعودی، مغولستان و پاکستان با ایران هم نظر بودند. سرانجام هم چنین شد و شورای حقوق بشر در جای یک رکن اصلی قرار نگرفت. در حالی که بسیاری کشورها جز این نظر داشتند و علاقمند بودند شورای حقوق بشررکنی هم تراز با سایر ارکان اصلی سازمان ملل شناخته بشود. علی رغم این نظر، قطعنامه ای که به تشکیل شورای حقوق بشر منجر شد، آن را در جای رکنی فرعی به رسمیت شناخت.

گزارش های این شورا به طور مستقیم به مجمع عمومی ارائه می شود.

شورای حقوق بشر 47 عضو دارد. این اعضا با رای اکثریت مطلق اعضای مجمع عمومی، به صورت مخفی و متناسب با توزیع جغرافیائی برای مدت سه سال انتخاب می شوند. تمام اعضای سازمان ملل متحد می توانند از سوی مجمع عمومی برای عضویت در شورا انتخاب بشوند، مشروط بر این که:

1 – از بالاترین استانداردها در ارتقا و حمایت از حقوق بشر بهره مند باشند.

2 – همکاری کامل با شورا داشته و در دورانی که عضو شورا هستند، مورد بررسی دوره ای و جهانی قرار گیرند.

3 – به موجب بند 14 قطعنامه تشکیل شورای حقوق بشر، مجمع عمومی اعضای جدید شورای حقوق بشر را انتخاب می نماید.

سهمیه مناطق جغرا فیائی جهان، متفاوت است:

برای کشورهای آفریقائی 13 کرسی، برای کشورهای آسیائی 13 کرسی، برای اروپای شرقی 6 کرسی و برای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب 8 کرسی، برای کشورهای اروپائی و دیگر کشورها 7 کرسی تعیین شده است.

ادامه دارد

دانلود PDF